Op 8 augustus 1956 brak brand uit in de steenkoolmijn Bois du Cazier in Marcinelle. 262 mijnwerkers kwamen om, onder wie 136 Italianen. De ramp ontstond na een fout bij het bewegen van een liftkooi, waarna kabels en leidingen werden beschadigd en brand en giftige rook zich door de mijn verspreidden.

De ramp kwam in een periode waarin België na de Tweede Wereldoorlog volop inzette op steenkoolproductie. De infrastructuur van Bois du Cazier voldeed volgens historische reconstructies aan de toenmalige wettelijke voorschriften, maar was verouderd. Na de ramp werden de veiligheidsregels aangescherpt.

Adolphe Calicis, directeur des travaux, ging tijdens de ramp zelf de mijn in om de situatie te beoordelen en mee te zoeken naar mogelijkheden om mijnwerkers te redden. Vijf verantwoordelijken kwamen uiteindelijk voor de rechter.

In eerste aanleg werden alle vijf vrijgesproken. In beroep werd alleen Calicis veroordeeld: zes maanden gevangenisstraf met uitstel en een boete van 2.000 Belgische frank. Zijn veroordeling werd zowel in ingenieurskringen als door vertegenwoordigers van arbeiders ervaren als die van een zondebok. De vier andere beklaagden werden vrijgesproken.

Daarmee eindigde het verhaal juridisch nog niet. Het Hof van Cassatie verbrak later het arrest en verwees delen van de zaak door. Uiteindelijk kwam er in 1964 een regeling tussen de betrokken partijen.

Hoe kan een systeem zijn eigen veiligheidsregels na 262 doden aanscherpen, terwijl van de vijf vervolgde verantwoordelijken uiteindelijk vooral de man werd veroordeeld die zelf afdaalde tijdens de reddingspogingen?

Eternit, opgericht in 1905 in Kapelle-op-den-Bos door de familie Emsens, verwerkte decennialang asbestvezels in bouwmaterialen — van golfplaten tot buizen. In België stopte Eternit pas in 1997 met de productie van asbestcement, voor het verbod in 1998 — vijf jaar later dan in Nederland. Terwijl in de rest van Europa het gebruik al in de jaren '80 terugliep, bleef België asbest massaal importeren, produceren en verkopen.

In 1964 was de wetenschappelijke staf van Eternit aanwezig op het eerste grote asbestcongres in New York, waar definitief werd bewezen dat asbest mesothelioom veroorzaakt. De productie ging nog 34 jaar door.

In het Vlaamse Kapelle-op-den-Bos stierven 170 werknemers en familieleden door het inademen van asbestvezels. Recent onderzoek van de Vlaamse Kankerregistratie wees uit dat mesothelioom in de omgeving van de fabriek elf keer vaker voorkomt dan gemiddeld in Vlaanderen. In 2023 werden in België 266 nieuwe gevallen van mesothelioom geregistreerd, en in 2021 stierven 219 mensen aan deze ziekte. In Europa sterven jaarlijks 70.000 tot 90.000 mensen als gevolg van blootstelling aan asbest.

Het Asbestfonds wordt gefinancierd door de Belgische staat én een bijdrage van alle werkgevers — zowel de bakker om de hoek als Eternit, die elk hetzelfde percentage van hun loonmassa betalen. Alle werkgevers draaien mee op voor de vervuiling die door enkele bedrijven veroorzaakt is.

Als een slachtoffer kiest voor een vergoeding van het Asbestfonds, mag het geen juridische stappen meer ondernemen tegen de verantwoordelijke vervuiler. Zo betaalt de gemeenschap, niet de vervuiler.

N-VA-voorzitter Valerie Van Peel eist dat Eternit minstens 1 miljard euro betaalt om Vlaanderen asbestveilig te maken — met een jaarlijkse bijdrage van 50 miljoen euro tot 2040. Dat zijn nog minstens 14 jaar wachten voor er ook maar een begin van structurele compensatie komt van de firma die wist, zweeg en doorproduceerde.

Het dossier is verre van gesloten. Nerdie, de data-analist van de TheSystemWhisper-redactie, heeft ondertussen 215 extra bronnen aangeboord in dit dossier. Het grote rapport is in voorbereiding. We houden u op de hoogte.

Het Agustaschandaal was een Belgische strafzaak wegens corruptie bij de aankoop van 46 Agusta A109-gevechtshelikopters door de Landcomponent van Defensie in 1988. Agusta beloofde vele miljoenen Belgische frank aan politici van de PS en SP om het contract goed te keuren.

Het schandaal kwam aan het licht langs een omweg die zelf al een schandaal op zich was. Het onderzoek vloeide voort uit de moord op PS-politicus André Cools, die in juli 1991 werd vermoord. Cools wist van het smeergeld en zou van plan zijn geweest te praten. Zijn moordenaar gaf hem daartoe nooit de kans.

In totaal betaalden Agusta en Dassault meer dan 160 miljoen Belgische frank aan steekpenningen aan beide socialistische partijen. De deal was van meet af aan verdacht: minister van Landsverdediging Guy Coëme koos tegen de adviezen van de eigen landmacht in toch voor Agusta.

Frank Vandenbroucke (SP), op dat ogenblik minister van Buitenlandse Zaken, nam ontslag in maart 1994 nadat bleek dat hij de opdracht had gegeven om het ontvangen smeergeld te verbranden. Willy Claes legde zijn functie als secretaris-generaal van de NAVO neer op 20 oktober 1995 — de grootste diplomatieke blamage voor België op het wereldtoneel tot dan toe.

Het Hof van Cassatie veroordeelde de voornaamste betrokkenen op 23 december 1998 tot relatief zware maar voornamelijk voorwaardelijke straffen. Willy Claes kreeg de zwaarste straf: drie jaar voorwaardelijke gevangenisstraf en vijf jaar verbod op een openbare functie. Guy Coëme en Guy Spitaels kregen twee jaar voorwaardelijk en eveneens vijf jaar verbod. De Franse industrieel Serge Dassault kreeg achttien maanden voorwaardelijk. Niemand ging effectief de cel in. Het smeergeld werd nooit door de Belgische staat teruggevorderd.

Dertig jaar later dook dezelfde naam opnieuw op. In 2024 ontstond discussie over de geplande vernietiging van meer dan 200 miljoen euro aan vervallen covidvaccins, testmateriaal en medicatie in het dossier-Medista. Een rechter greep in en verhinderde de vernietiging omdat het materiaal nog relevant kon zijn voor het geschil. In 1994 had Frank Vandenbroucke opdracht gegeven het smeergeld in de Agusta-affaire te verbranden. In 2024 verhinderde de rechter dus de vernietiging van mogelijk relevant materiaal in een ander politiek gevoelig dossier.

Tijdens de coronapandemie nam de Europese Commissie de regie over de vaccinaankopen voor alle lidstaten, inclusief België. Wat volgde was een van de grootste en meest ondoorzichtige overheidsaankopen in de Europese geschiedenis.

De EU bestelde uiteindelijk 900 miljoen vaccins bij Pfizer voor 35 miljard euro. De bestelling — genoeg voor vier doses per EU-burger — bleek veel te groot. Toen het infectiegevaar afnam, vroegen veel lidstaten Pfizer om af te zien van de contractuele leveringen. Polen werd door Pfizer aangeklaagd voor 1,2 miljard euro, Roemenië voor 564 miljoen euro.

België zou 796 miljoen euro meer dan de kostprijs betaald hebben voor zijn doses van Pfizer en Moderna. Over de contractuele voorwaarden zelf wist het publiek niets: de inhoud van de coronacontracten bleef vrijwel volledig geheim. Burgers hadden nochtans recht op deze informatie — er gingen miljarden euro's aan overheidsgeld naar de ontwikkeling en productie van deze vaccins.

Het eigenlijke schandaal begon toen bleek hoe de deal tot stand was gekomen. Commissievoorzitter Von der Leyen maakte de deal voor 1,1 miljard vaccins persoonlijk rond via een sms naar Pfizer-topman Albert Bourla. Wanneer journalisten via een Europees transparantieverzoek die berichten opvroegen, ving men bot. De Commissie verklaarde dat ze niet in het bezit is van de opgevraagde berichten.

In mei 2025 gaf het Hof van Justitie van de Europese Unie de Europese Commissie ongelijk. Het Hof stelde dat de Commissie onvoldoende duidelijkheid heeft verschaft over de vraag of de tekstberichten zijn verwijderd en, in dat geval, of dat vrijwillig of automatisch gebeurde. Von der Leyen had eerder als Duits minister van Defensie alle berichten van haar telefoon gewist toen onderzoekers haar eerder al hadden bevraagd over aanbestedingen. De sms'jes zijn tot op vandaag niet openbaar gemaakt.

Een Belgische lobbyist diende strafrechtelijke klacht in bij een Luikse onderzoeksrechter wegens corruptie, oneigenlijk gebruik van publieke functies, publiek-private belangenverstrengeling en vernietiging van documenten. Het Europees Openbaar Ministerie nam het onderzoek over. De zaak loopt nog.

In de marge van de vaccindeal ontvouwde zich in België een tweede schandaal. Medista beheerde tijdens de coronacrisis de strategische voorraad van België — een lucratieve opdracht die sindsdien alleen maar problemen opleverde. Medista beticht de overheid van gesjoemel bij de aanbesteding van het contract voor de strategische voorraad, die uiteindelijk naar de Franse multinational Movianto ging. Een audit van de federale overheid bracht al aan het licht dat een topambtenaar de wet meerdere keren overtrad bij het gunnen van dat contract.

Wat volgde tart de verbeelding. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wilde in alle stilte meer dan 200 miljoen euro aan vervallen covidvaccins, testmateriaal en medicatie laten vernietigen. Een rechter stak daar een stokje voor en oordeelde dat het mogelijk gaat om cruciaal bewijsmateriaal in de Medista-affaire. De vaccins staan op het moment van schrijven nog altijd opgeslagen, met dagelijkse opslagkosten als gevolg.

Het is niet de eerste keer dat Vandenbroucke betrokken raakt bij het verdwijnen van bewijsmateriaal in een politiek gevoelig dossier. In 1994 nam hij als minister van Buitenlandse Zaken ontslag nadat bleek dat hij de opdracht had gegeven om het smeergeld in de Agusta-affaire te verbranden.

De Bende van Nijvel was een groep misdadigers die in 1982, 1983 en 1985 reeksen moorden, inbraken, diefstallen en overvallen pleegde in België. Daarbij vielen in totaal 28 doden en ruim 40 gewonden. De meest bloedige avond was 9 november 1985 — de aanslag op de Delhaize in Aalst eiste alleen al 8 doden. Onder de slachtoffers: een meisje van 9 en een van 14 jaar.

Wat de Bende van Nijvel anders maakt dan een gewone misdaadzaak, is de achtergrond waarop ze zich afspeelt. Omdat het aantal doden en gewonden hoog was maar de buit relatief gering, wordt de bende vaak gezien als een organisatie met politieke motieven die bescherming genoot van hogerhand. Bewijzen voor deze stelling zijn echter nooit gevonden. De hypothesen variëren van extreemrechtse milities en Gladio-netwerken tot georganiseerde criminaliteit — maar geen enkele piste leidde tot een veroordeling.

De eerste parlementaire onderzoekscommissie bevestigde dat er "duistere machten" aanwezig waren in de onderzoeken naar de Bende van Nijvel, maar verklaarde niet wie of wat. Het dossier werd jarenlang verspreid over verschillende parketten, die elk hun eigen richting uitgingen. In Nijvel werd een groep onschuldige marginalenjarenlang als daders opgevoerd op basis van tegenstrijdige, onder dwang verkregen bekentenissen en onjuist ballistisch onderzoek. De onderzoeksrechter die het meest vordering maakte, werd van het dossier gehaald.

Na bijna veertig jaar onderzoek, meer dan drie miljoen pagina's dossier, 1.518 tips bekeken, 593 DNA-stalen afgenomen en 2.747 vingerafdrukken vergeleken, zette het federaal parket het onderzoek stop.

De nabestaanden kregen een brief. Geen dader. Geen motief. Geen verontschuldiging.

Door de stopzetting gecombineerd met de nieuwe verjaringswet blijft het strafonderzoek permanent geheim. Historici en criminologen zullen er nooit toegang toe krijgen. Artificiële intelligentie zal nooit op de data losgelaten worden. Wie heeft in elk geval baat bij die blijvende geheimhouding?

Toch is er in januari 2025 een kleine beweging: een advocaat dwong bij justitie af dat een verdachte nummerplaat — genoteerd door twee jongens van 9 en 10 op de avond van de aanslag in Aalst in 1985 — alsnog onderzocht wordt. De nummerplaat zou leiden naar een drankenhandel die leverde aan een restaurant waarvan de eigenaar is vermoord, een moord ook toegeschreven aan de Bende van Nijvel. Of het tot iets leidt: onbekend. Maar het illustreert hoe een volledig genegeerd spoor veertig jaar lang in een dossier van drie miljoen pagina's verdween.

Optima startte in 1991 als een vermogensbeheerder, gespecialiseerd in het optimaliseren van het kapitaal van welgestelde klanten. In 2011 deed oprichter Jeroen Piqueur er nog een schepje bovenop door de bankactiviteiten van Ethias over te nemen. Het hoofdkantoor in Gent straalde luxe en exclusiviteit uit, en Piqueur zelf genoot van zijn rol als selfmade bankier.

Achter die façade broeide iets anders. Hoofdaandeelhouder Jeroen Piqueur zou geld uit Optima Bank hebben weggesluisd. Zowat 100 miljoen euro verdween via buitenlandse structuren in Luxemburg, Nederland, Liechtenstein en Zwitserland. Vijf jaar lang kon de tijdbom die door de Nationale Bank werd ontdekt rustig blijven tikken.

In juni 2016 was het voorbij. De Nationale Bank trok de banklicentie in, alle rekeningen werden bevroren en Optima was in enkele dagen tijd een lege doos. Klanten zagen hun spaargeld verdampen, medewerkers stonden op straat. Bijna 8.000 gedupeerden.

De Optima-affaire is ook een schoolvoorbeeld van de verwevenheid tussen politiek en financiën in België. In de raden van bestuur: VLD-politicus Geert Versnick en voormalig sp.a-minister Luc Van den Bossche, die tussen 2011 en 2015 CEO van Optima Bank was. De parlementaire onderzoekscommissie concludeerde duidelijk en hard: Piqueur en zijn partners hadden op verschillende manieren geld uit de bank weggesluisd.

Wat volgde was een juridische marathon van vertragingen, wrakingsverzoeken en proceduretrucjes. De vele vertragingsmanoeuvres leidden ertoe dat Piqueur in juni 2025 een boete kreeg van 7.500 euro voor misbruik van de wrakingsprocedure. Zelfs de samenstelling van de rechtbank werd aangevochten — tot de rechtbankvoorzitter droog antwoordde: "U ziet ons zitten, dus u weet wie we zijn."

Het hoofdproces startte op 20 februari 2025 — bijna negen jaar na het faillissement. Het Openbaar Ministerie eiste 5 jaar cel, een boete van 250.000 euro, verbeurdverklaring van 32,8 miljoen euro en 10 jaar beroepsverbod tegen Piqueur. Tegen oud-minister Luc Van den Bossche werd 6 maanden cel met uitstel gevorderd.

Op zijn laatste woord, 29 januari 2026, verklaarde Piqueur: "Binnen Optima heeft nooit iemand de intentie gehad om klanten te bedriegen." Het vonnis viel op 17 maart 2026 — de dag waarop deze pagina online ging.

De Samusocial-affaire barstte los op 31 mei 2017. Bestuursleden van de Brusselse daklozenorganisatie — die voor 98,4% draaide op overheidsgeld — ontvingen hoge zitpenningen voor vergaderingen die nooit plaatsvonden. Aan het hoofd: burgemeester Yvan Mayeur en OCMW-voorzitster Pascale Peraïta, beiden PS. Ze hadden zichzelf en andere bestuursleden in totaal voor bijna 350.000 euro aan zitpenningen toegekend voor, vaak, fictieve vergaderingen.

Dat was niet alles. De twee dochters van Peraïta, een dochter van Laurette Onkelinx en de broer van Yvan Mayeur waren aan de slag bij Samusocial. Peraïta woonde in een OCMW-appartement, gerenoveerd met subsidies.

Als directrice van Samusocial verdiende Peraïta 192.705 euro bruto per jaar. Ze woonde in een appartement van het OCMW aan de Anderlechtstraat, voor een huurprijs van circa 1.190 euro per maand inclusief kosten en parkeerplaats. Mayeur verdedigde dit destijds als "een gangbare praktijk." Gecumuleerd met haar andere mandaten — ziekenhuisbesturen, woningvennootschappen, presentiegelden — bedroeg haar totale verloning in 2016 maar liefst 204.500 euro per jaar, inclusief een wagen met chauffeur. Ter vergelijking: premier Michel verdiende op dat moment 227.000 euro.

Wanneer de Ecolo-parlementairen de rekening probeerden op te maken, stuurde de advocaat van Samusocial — het kantoor van Marc Uyttendaele — een brief naar de Brusselse regering met de boodschap dat die niet het recht had om de zitpenningen van een private vzw te onderzoeken. De brief had het omgekeerde effect: het Brussels parlement richtte prompt een onderzoekscommissie op.

Mayeur nam ontslag op 8 juni 2017. In maart 2018 richtte hij een eigen consultancybedrijf op, genaamd Cairn. Volgens Wikipedia is een cairn een graf uit het stenen tijdperk. Zijn zoon zat mee in het bedrijf. Begin februari 2026 dook Mayeur opnieuw op — als 'Head of Business Unit Belgium' bij TPF Engineering, uitgenodigd om tekst en uitleg te geven bij de hoorzitting over het Metro 3-project. Zijn haar is wit geworden. Zijn toon, aldus de aanwezige pers, niet. Op de vraag van journalisten reageerde hij: "Non, je ne réponds pas aux questions des journalistes."

Op 27 februari 2026 verwees de Brusselse raadkamer de vijf verdachten door naar de correctionele rechtbank. Ze worden vervolgd voor valsheid in geschrifte, gebruik van valse documenten, verduistering en misbruik van sociale middelen. Negen jaar na de feiten. Het proces zelf moet nog worden vastgesteld.

Pascale Peraïta eist ondertussen een ontslagvergoeding van 280.000 euro wegens "onterecht ontslag." De arbeidsrechtbank wacht op de uitkomst van het strafproces alvorens uitspraak te doen.

In het onderzoek rond voormalig minister en Europees commissaris Didier Reynders kwamen ook de controles van ING België onder het vergrootglas te liggen. Volgens het Brusselse parket werden tussen 2001 en 2017 245 cashstortingen voor in totaal 836.500 euro onderzocht. Tussen 2017 en 2024 volgden 779 e-Lotto-overschrijvingen voor 202.491,35 euro. Samen gaat het om 1.024 verrichtingen en ruim 1 miljoen euro aan geldstromen die in het onderzoek werden bekeken.

De Nationale Bank deed in april 2025 aangifte tegen ING België wegens mogelijke inbreuken op de antiwitwasverplichtingen. De vraag was waarom de bank de betrokken verrichtingen niet eerder aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking had gemeld. Het onderzoek naar Didier Reynders zelf staat los van de regeling met ING en loopt verder.

Op 5 mei 2026 betaalde ING België een minnelijke schikking van 1,6 miljoen euro. Volgens het parket was dat het wettelijke maximumbedrag dat in dit geval kon worden opgelegd. Door de betaling verviel de strafvordering tegen de bank. De schikking houdt volgens het parket geen schuldbekentenis in.

ING België boekte in 2025 een winst vóór belastingen van 865 miljoen euro. De schikking van 1,6 miljoen euro vertegenwoordigt daarmee ongeveer 0,185% van die jaarwinst vóór belastingen.

Als 1,6 miljoen euro het wettelijke maximum is, terwijl dat voor deze bank ongeveer 0,185% van één jaar winst vóór belastingen vertegenwoordigt: wie wordt hier dan eigenlijk begrensd — de bank of de wetgever?

Rond de 3M-site in Zwijndrecht werd ernstige PFAS-verontreiniging vastgesteld in bodem en grondwater. De Vlaamse overheid beschouwt 3M als vervuiler en legt het bedrijf de verantwoordelijkheid op voor onderzoek, sanering en herstel van de verontreinigde zone.

Op 30 oktober 2021 werden de productieprocessen die PFAS naar de omgeving konden uitstoten gedeeltelijk stilgelegd. In juli 2022 sloten de Vlaamse overheid, OVAM, VMM en 3M een saneringsovereenkomst. Daarin engageerde 3M zich tot investeringen van ongeveer 571 miljoen euro voor sanering, lokale maatregelen en andere afspraken rond de vervuiling.

In september 2023 werd vastgesteld dat een productie-installatie bij 3M nog relevante hoeveelheden PFAS in de omgevingslucht uitstootte. De PFAS-gerelateerde productieprocessen werden opnieuw stilgelegd. Eind 2024 beëindigde 3M alle PFAS-gerelateerde productieactiviteiten op de site in Zwijndrecht.

Het dossier is daarmee niet afgelopen. OVAM besliste in februari 2024 dat bodemsanering noodzakelijk is. De onderzoeken en saneringsprojecten lopen verder, en ook bijkomend onderzoek naar onder meer ultrakorteketens-PFAS blijft deel uitmaken van het dossier.

Als een vervuiler uiteindelijk honderden miljoenen moet investeren om de gevolgen op te ruimen, welke controles hebben dan gefaald vóór de rekening zo groot werd?